Son dönemde yeni kaynak almak doğru mu?
Sınava yaklaşılan dönemlerde öğrencilerin ve velilerin en sık yaptığı şeylerden biri, yeni kaynak arayışına girmektir. Deneme sonuçları istenildiği gibi gelmediğinde, bazı konular hâlâ eksik hissedildiğinde ya da çevreden sürekli yeni yayın önerileri duyulduğunda şu düşünce kolayca ortaya çıkar: “Belki de doğru kaynakla çalışmıyoruz.”
Bu düşünce anlaşılırdır. Çünkü öğrenci emek veriyordur, zaman geçiyordur ve artık hata yapma payı azalmış gibi hissediliyordur. Böyle zamanlarda yeni bir kitap, yeni bir soru bankası, yeni bir deneme seti ya da farklı bir yayın, sanki eksik olan halkayı tamamlayacakmış gibi görünür. Oysa sınavın son döneminde kaynak değiştirmek ya da yeni kaynaklar eklemek her zaman doğru bir karar değildir.
Bazen gerçekten uygun olmayan bir kaynakla çalışılıyordur ve değişim işe yarar. Ama çok daha sık görülen durum şudur: Sorun kaynak değildir, kaynakla kurulan sistemdir. Öğrenci yeni kaynak aldığında kısa süreli bir hareketlilik yaşar ama asıl problem yerinde kalır. Sonuçta kaynak artar, çalışma hissi artar, ama ilerleme aynı ölçüde artmaz.
Bu yüzden son dönemde sorulması gereken asıl soru şudur: “Yeni kaynak gerekli mi?” değil, “Yeni kaynak gerçekten mevcut sorunu çözüyor mu?”
Neden son dönemde yeni kaynaklara yöneliyoruz?
Bu eğilimin birkaç temel nedeni vardır. İlki, kaygıdır. Öğrenci ya da veli, yeterince ilerleme olmadığını düşündüğünde çözümü hemen somut bir şeyde arar. Yeni kaynak almak bu açıdan kontrol duygusu verir. Bir şey yapılmış gibi hissedilir.
İkincisi, çevresel etkidir. Arkadaşlar, öğretmenler, sosyal medya, yayınevleri ve deneme konuşmaları arasında öğrenci sürekli yeni materyaller görür. Bu da elindeki kaynağın eksik olduğu hissini doğurabilir.
Üçüncüsü, sonuç ile kaynak arasında doğrudan bağ kurmaktır. Öğrenci düşük net yaptığında, bunun nedenini çalışma sisteminde, dikkat hatalarında, yanlış analizinde ya da zaman yönetiminde değil; kullandığı kitapta aramaya başlayabilir.
Dördüncüsü ise, yenilik hissinin kısa süreli motivasyon üretmesidir. Yeni bir kitap, temiz sayfalar, düzenli bir başlangıç duygusu yaratır. Öğrenci kendini yeniden başlıyormuş gibi hisseder. Ama bu his çoğu zaman kalıcı değildir.
Yeni kaynak bazen neden iyi bir fikir gibi görünür?
Çünkü bazı durumlarda gerçekten işe yarayabilir. Örneğin:
- öğrenci seviyesiyle hiç örtüşmeyen bir kaynak kullanıyordur,
- soru tarzı öğrenciyi gereksiz yere yoruyordur,
- kaynak çok zor ya da çok kolay kalıyordur,
- konu sıralaması öğrencinin ihtiyacına uygun değildir,
- mevcut materyal öğrencinin sık yaptığı soru tiplerini yeterince çalıştırmıyordur.
Bu gibi durumlarda kontrollü bir kaynak değişimi faydalı olabilir. Yani mesele hiçbir zaman “asla yeni kaynak alınmaz” değildir. Mesele, kaynak değişiminin doğru nedenle yapılıp yapılmadığıdır. Çünkü son dönemde alınan her yeni kaynak zaman, dikkat ve enerji ister. Ve sınava yaklaştıkça bu üç şey çok kıymetli hale gelir.
Sorun gerçekten kaynak mı, yoksa çalışma biçimi mi?
Öğrencinin kendine dürüstçe sorması gereken ilk soru budur. Aşağıdaki durumlar varsa sorun çoğu zaman kaynak değildir:
- elindeki kaynağı düzenli bitirmiyorsa,
- yanlış yaptığı sorulara geri dönmüyorsa,
- deneme sonrası hangi konuya çalışacağını bilmiyorsa,
- aynı hataları tekrar ediyorsa,
- kaynaklar arasında sürekli atlayıp derinleşemiyorsa,
- çözmekten çok biriktiriyorsa,
- soru çözüyor ama analiz yapmıyorsa.
Bu durumda yeni kaynak almak, çözümsüzlüğün üstüne yeni bir katman ekler. Öğrenci mevcut kaynakta verim alamadığı halde yenisine geçer ve bir süre sonra aynı şeyi orada da yaşar. Yani bazen öğrencinin ihtiyacı yeni kitap değil, mevcut materyalle daha bilinçli çalışma sistemidir.
Son dönemde yeni kaynak almanın riskleri nelerdir?
1. Dağınıklığı artırabilir
Öğrencinin masasında zaten birden fazla materyal varsa, yeni kaynak eklemek önceliği daha da bulanıklaştırabilir. Bu durumda öğrenci neyi, hangi sırayla, ne kadar çalışacağını kaybeder.
2. Bitirme baskısı oluşturabilir
Yeni alınan her kaynak görünmez bir yük taşır. Öğrenci onu da yetiştirmesi gerektiğini düşünür. Bu da özellikle sınavın son döneminde gereksiz baskı yaratabilir.
3. Derinlik yerine yüzeysellik üretir
Bir kaynağı bitirmeden diğerine geçmek, öğrencinin çok soru görmesini sağlar ama aynı alanlarda derinleşmesini engeller.
4. Yanlış bir güven duygusu verebilir
Yeni kaynak bazen “şimdi toparlarım” hissi yaratır. Oysa öğrenci asıl problemi çözmeden sadece materyali değiştiriyorsa, bu güven kısa sürede dağılır.
5. Süreyi yanlış kullanmaya neden olabilir
Son dönemde her gün çok değerlidir. Bu süreçte yeni kaynağı tanımak, alışmak, seçmek, karar vermek bile zihinsel enerji ister. Bu enerji bazen mevcut eksikleri kapatmaya gitmesi gerekirken kaynağa harcanır.
Hangi durumlarda yeni kaynak almak mantıklı olabilir?
Son dönemde yeni kaynak ancak belirli şartlarda mantıklıdır. Örneğin:
Kaynak öğrencinin seviyesine uygun değilse
Öğrenci sürekli moral bozacak kadar zor bir kaynaktan gidiyorsa ya da artık çok kolay kaldığı için gelişim üretmiyorsa, değişim düşünülebilir.
Belirli bir ihtiyaca özel materyal gerekiyorsa
Öğrencinin özellikle paragraf, problem, deneme analizi ya da belirli bir konu başlığında desteklenmesi gerekiyorsa, genel kaynak yerine hedefli bir materyal işe yarayabilir.
Mevcut kaynak yapısal olarak yetersiz kalıyorsa
Soru çeşitliliği azsa, konu sıralaması öğrenciye uymuyorsa ya da çok düzensiz ilerliyorsa yeni kaynak düşünülebilir.
Öğrencinin elindeki ana kaynak zaten bitmişse
Bu durumda yeni kaynak bir “başka şey deneme” değil, planlı devam adımı olabilir. Ama bu gibi durumlarda bile yeni kaynak gelişigüzel değil, net bir amaçla seçilmelidir. Soru şu olmalıdır: Bu kaynak hangi açığı kapatacak? Bu soruya cevap yoksa, kaynak çoğu zaman ihtiyaç değil, dağınıklık üretir.
“Herkes çözüyor” diye kaynak alınmalı mı?
Hayır. Bu, son dönemde en yanıltıcı gerekçelerden biridir.
Bir öğrencinin bir yayından çok fayda görmesi, başka bir öğrencinin de aynı ölçüde fayda göreceği anlamına gelmez. Çünkü kaynak seçimi; öğrencinin seviyesi, soru çözme alışkanlığı, dikkat yapısı, hedefi ve o andaki ihtiyacıyla doğrudan ilişkilidir.
Özellikle sosyal çevre etkisiyle alınan kaynaklarda şu sorun sık yaşanır:
- öğrenci kaynağı açar,
- beklediğinden zor ya da alakasız bulur,
- birkaç test çözer,
- sonra bırakır,
- ama bıraktığı için de suçluluk duyar.
Bu durum hem zaman kaybı hem de moral kaybı üretir. Son dönemde kaynak seçimi popülerliğe değil, öğrencinin gerçek ihtiyacına göre yapılmalıdır.
Son dönemde en doğru yaklaşım: kaynak eklemek değil, kaynak sadeleştirmek olabilir
Birçok öğrenci sınava yakın dönemde yeni kaynak almak yerine mevcut materyallerini sadeleştirdiğinde daha çok verim alır. Çünkü sade sistem:
- karar yükünü azaltır,
- öğrencinin zihnini boşaltır,
- öncelikleri netleştirir,
- yanlışlara dönmeyi kolaylaştırır,
- tekrarları daha işlevsel hale getirir.
Özellikle sınava son haftalarda öğrencinin masasında şunların olması daha kıymetlidir:
- gerçekten kullandığı ana kaynaklar
- deneme sonuçları
- yanlış ve boşlardan çıkarılmış çalışma alanları
- hedefli tekrar materyalleri
- soru çözümünde işe yarayan birkaç net araç
Bunun yerine her alanda ayrı ayrı yeni kaynaklar biriktirmek, çalışma hissini büyütür ama çalışma kalitesini artırmayabilir.
Peki öğrenci motivasyon için yeni kaynak istiyorsa?
Bu çok sık olur. Özellikle son dönemde öğrenci bazen eski kaynaklardan sıkılır, tıkanmış hisseder ve yeni bir şeyle başlamanın iyi geleceğini düşünür. Bu istek tamamen reddedilmek zorunda değildir. Ama burada dikkatli olunmalıdır.
Eğer gerçekten küçük bir yenilik ihtiyacı varsa, bu şu biçimde olabilir:
- bütün sistemi değiştirmek yerine tek bir hedef alan için kısa materyal seçmek
- ana kaynakları bırakmadan destekleyici bir küçük kaynak kullanmak
- deneme ya da soru bankası değil, belirli beceriye dönük bir çalışma materyali eklemek
Yani “yenilik” ihtiyacı varsa bile bu, tüm çalışma düzenini değiştiren bir hamle olmamalıdır. Son dönemde motivasyon için yapılan her yenilik, sistemin omurgasını bozmamalıdır.
Hangi soruları sorarsanız doğru karar verirsiniz?
Yeni kaynak alıp almamaya karar vermeden önce şu sorular sorulmalıdır:
- Öğrenci mevcut kaynağı gerçekten verimli kullandı mı?
- Sorun kaynağın düzeyinde mi, yoksa çalışma biçiminde mi?
- Bu yeni kaynak hangi somut ihtiyaca cevap verecek?
- Öğrencinin bunu kullanacak zamanı ve zihinsel alanı var mı?
- Yeni kaynak, mevcut düzeni sadeleştirecek mi yoksa karmaşıklaştıracak mı?
- Bu kaynak genel bir heves mi, yoksa belirli bir ihtiyaç için mi isteniyor?
Bu sorulara net cevap verilemiyorsa, çoğu zaman yeni kaynak almak yerine mevcut sistemi güçlendirmek daha iyi sonuç verir.
Veliler burada nasıl bir tutum almalı?
Veliler özellikle son dönemde çocuklarının çalışmasını güçlendirmek için sık sık yeni materyal önerilerine açık hale gelir. Bu çok anlaşılırdır. Fakat burada en önemli nokta, kaynak almayı destek vermekle karıştırmamaktır.
Destek her zaman yeni materyal almakla olmaz. Bazen en iyi destek:
- öğrencinin elindekileri düzenlemek,
- hangi kaynağın gerçekten işe yaradığını görmek,
- kullanılmayanları ayıklamak,
- yanlışlara dönmesini sağlamak,
- çalışma planını daha sade hale getirmek olabilir.
Velilerin şu tür cümlelerden kaçınması faydalıdır:
- Bunu da çözelim, ne olur ne olmaz
- Şu yayını herkes almış
- Bir kaynak daha bitirirsen netlerin artar
- Az kaynakla olmaz
Bunların yerine şu yaklaşım daha sağlıklıdır:
- Elindekiler gerçekten işine yarıyor mu?
- Sence şu an en çok neye ihtiyacın var?
- Yeni kaynak mı lazım, yoksa mevcut yanlışlara mı dönmek lazım?
- Az ama doğru kaynakla mı, çok ama dağınık kaynakla mı daha iyi gidiyorsun?
Bu yaklaşım öğrenciyi tüketmez, düşünmeye yönlendirir.
Sonuç
Son dönemde yeni kaynak almak bazen doğru olabilir; ama çoğu zaman ilk çözüm olmamalıdır. Çünkü sınava yaklaşıldıkça öğrencinin ihtiyacı çoğu zaman yeni materyal değil, daha sade, daha net ve daha hedefli bir çalışma sistemidir.
Eğer sorun gerçekten kaynak düzeyindeyse, belirli bir ihtiyaca yönelik ve sınırlı bir değişim işe yarayabilir. Ama sorun çalışma biçimindeyse, yeni kaynak sadece geçici bir heyecan üretir ve kısa süre sonra yeni bir yük haline gelir.
Bu yüzden son dönemde en sağlıklı yaklaşım şudur: Her yeni kaynağı “bir şey daha yapmış olmak” için değil, gerçekten bir açığı kapatıp kapatmayacağına göre değerlendirmek.
Çünkü sınavın son döneminde bazen daha çok materyal değil, daha az ama daha doğru materyal öğrenciyi hedefe daha güvenli taşır.
